UP Board Solutions for Class 7 Sanskrit chapter 7 प्रहेलिका

 UP Board Solutions for Class 7 Sanskrit chapter 7 प्रहेलिका

UP Board Solutions for Class 7 Sanskrit chapter 7 प्रहेलिका

 

शब्दार्था :-दन्तैः हीनः = दाँतों से रहित (बिना दाँत के), शिलाभक्षी = पत्थर खाने वाला निर्जीवः = बेजान, गुणस्यूतिः = सूत (रस्सी) से सिला, समृद्धोऽपि = धनवान होने पर भी, परपादेन – दुसरे के पैर से, उपानह = जूता, शब्दार्थाः-शिखण्डेन = पंख (मयूर पिच्छ) से, विहगः = पक्षी, विहगश्चास्मि = और पक्षी हूँ, साक्षरः = अक्षर सहित, साक्षरोऽस्म्यहम् = मैं साक्षर हूँ, पदैर्विनैव = पैरों के बिना ही, प्रस्तर-तुल्यम् = पत्थर की तरह (कठोर),  रेफादौ = प्रारम्भ में रेफ (र)।

दन्तैहनः ……………………………………………………………. परपादेन गच्छति ॥1॥

हिन्दी अनुवाद – दाँत नहीं है, फिर भी पत्थर खानेवाला है; निर्जीव है; फिर भी  बहुत बोलनेवाला है; सूत से सिला है; धनवान होने पर भी दूसरों के पैरों से चलता है। (जूता)

शोभितोऽस्मिः ……………………………………………………………. मे जानाः ॥2॥

हिन्दी अनुवाद – मोर के पंखों से सुसज्जित हूँ; विशाल पंखों से अलंकृत हैं; राष्ट्रीय पक्षी हूँ; लोग मेरा नृत्य देखते हैं। (मोर)

पठितो ……………………………………………………………. मुखम् ॥3॥

हिन्दी अनुवाद – मैं जरा भी पढ़ा लिखा नहीं; फिर भी साक्षर (अक्षरवाला) हूँ; पैर नहीं हैं; फिर भी चलता हूँ, और मुँह के बिना ही बोलता हूँ। (पत्र)

क्वचित् ……………………………………………………………. जनाः ॥4॥

हिन्दी अनुवाद – कभी मैं पत्थर की तरह हूँ; कभी तरल के समान; कभी आयु की भाँति सूक्ष्म हो जाता हूँ; परन्तु लोग मुझे सदा देखते हैं। (पानी)

रेफादौ ……………………………………………………………. जनप्रियः ॥5॥

हिन्दी अनुवाद – प्रारम्भ में रेफ है; अन्त में ‘म’ है; जिसे वाल्मीकि ने सराहा है; सर्वश्रेष्ठ; कहो, यह लोकप्रिय कौन है? (राम)

अभ्यास

प्रश्न 1.
उच्चारणं कुरुत पुस्तिकायां च लिखत
नोट – विद्यार्थी स्वयं करें।

प्रश्न 2.
एकपदेन उत्तरत
(क) दन्तैः हीनः शिलाभक्षी कः  अस्ति?
उत्तर :
उपानहः

(ख) पादैः बिना कः गच्छति?
उत्तर :
पत्रम्

(ग) राष्ट्रियः विहगः कः अस्ति?
उत्तर :
मयूरः

(घ) कस्य राज्यं सर्वश्रेष्ठम्?
उत्तर :
रामः

 

(ङ) पाठे जलस्य कति  रूपाणि वर्णितानि?
उत्तर :
त्रीणि

प्रश्न 3.
मजूषातः पदानि चित्वा वाक्यानि पूरयत (पूरे करके)यथा-छात्राः सदा शिक्षकं नमन्ति।
(क) असत्यवचनं न  कथनीयम्।
(ग) प्रतिदिनं दन्तधावनं स्नानं  कुर्यात्।
(घ) जलं विना जीवनं  सम्भवति।
(ङ) स्वपाठे पुनः पठ।

प्रश्न 4.
पाठे प्रयुक्तानि लट्लकारस्य क्रियापदानि लिखत (लिखकर)
यथा – गच्छति, अस्मि, पश्यन्ति, गच्छामि, कथयामि

प्रश्न 5.
सन्धि-विच्छेदं कुरुत (सन्धि-विच्छेद करके)
पदम्                        सन्धि-विच्छेदः
समृद्धोऽपि                समृद्धः + अपि
शोभितोऽस्मि            शोभितः + अस्मि
मकारोऽन्ते               मकारः + अन्ते

प्रश्न 6.
उपयुक्तशब्देन वाक्यं पूरयत (पूरे करके)
(क) मयूराः नृत्यन्ति।
(ख) जनाः जलम् पिबन्ति।
(ग) जनाः चित्राणि पश्यन्ति।

प्रश्न 7.
रेखांकितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत (करके)
यथा – मयूरस्य नृत्यं  जनाः पश्यन्ति।
उत्तर :
मयूरस्य नृत्यं के पश्यन्ति।

(क)
 उपानत् परपादेन गच्छति।
उत्तर :
कः परपादेन गच्छति।

(ख) पत्रं पादेन विना गृच्छति।
उत्तर :
पत्रं कस्य विना गच्छति?

(ग)
 हिमः जलस्य एव  रूपम् अस्ति।
उत्तर :
कः जलस्य एवं रूपम् अस्ति।

प्रश्न 8.
चित्रं दृष्ट्वा मञ्जूषातः पदानि च चित्वा वाक्यानि रचयत

उत्तर :
बालकाः खेलन्ति। सूर्यः उदयति। खगाः उड्यन्ते। जनाः सन्ति। चित्रपतङ्गाः कूजन्ति। केशवः पश्यति। देविका खगाः पश्यन्ति।
नोट – विद्यार्थी शिक्षण-संकेत स्वयं करें।

We hope the UP Board Solutions for Class 7 Sanskrit chapter 7 प्रहेलिका help you.

और नया पुराने
हमसे जुड़ें
1

UP Board Solution सबसे पहले पाएं!

UP Board के Class 9, 10, 11 और 12 के Solutions, Notes, PDF और Exam Updates सबसे पहले पाने के लिए हमारे WhatsApp Channel से जुड़ें।

👉 अभी WhatsApp चैनल जॉइन करें