UP Board Solutions for Class 7 Sanskrit chapter 5 वयं स्वाधीना

 UP Board Solutions for Class 7 Sanskrit chapter 5 वयं स्वाधीना

UP Board Solutions for Class 7 Sanskrit chapter 5 वयं स्वाधीना

 

शब्दार्थाः- अधुना = इस समय, तिमिरः = अन्धकार, दिवसोऽप्यायातः = (दवस:+अपि+आयात:) दिवस भी आ गया। नव्यम् = नया, वार्तागताखिला प्राचीना = (वार्ता+गता+अखिला) बात सम्पूर्ण रूप से समापत हो गयी, पुरानी परिस्थियिां अब नहीं रहीं, पद्मश्रीः =  कमलों की शोभा, पुलिनेषु = तटों पर, अधरेषु = ओठों पर, धनान्विताः = धन से युक्त, धनवान्, दृश्येरन् = दिखलाई दें, शिष्येरन् = शेष रहें, समोऽस्त्यधिकारः = (सम:+अस्ति+अधिकारः) समान अधिकार है, सहकारः = सहयोग, सहचरः = साथी, उच्चाशयता = उच्च विहार।

लोकेऽधुना ………………………………………………………………… वयं स्वाधीनाः ॥1॥

हिन्दी अनुवाद – इस समय हम सब स्वतन्त्र हैं। अँधेरा मिटा और प्रकाश फैल गया। खेलने तथा खुशी मनाने के दिन आ गए। यह नए युग का नया देश है। पुरानी बातें बीत गईं। अब हम सब स्वतन्त्र हैं।

पद्मश्रीविहसति ………………………………………………………………… वयं स्वाधीनाः ॥2॥

हिन्दी अनुवाद – नदियों के तटों पर कमलों की शोभा है। लोगों के होठों पर मुसकान भी आई है। चारों ओर सुख-श्री-धन सम्पदा-समृद्धि ही अशेष रूप में दिखलाई दे। देश में कोई गरीबी में नहीं रहे; हर व्यक्ति अमीर बन जाए। अब हम सब स्वतन्त्र हैं।

स्त्रींपुंसयोः ………………………………………………………………… वयं स्वाधीनाः ॥3॥

हिन्दी अनुवाद – यहाँ स्त्रियों और पुरुषों का समान अधिकार है; स्वाधीनता का सपना साकार हो चुका है। नया संविधान, शासन की नीतियाँ मनोनुकूल और नई हैं। हम सब स्वतन्त्र हैं।

शान्तिर्मिलति ………………………………………………………………… वयं स्वाधीनाः ॥4॥

हिन्दी अनुवाद – सुरक्षा और व्यायाम से शान्ति मिलती है। सभी साथी, सहकर्मी आदि उदार तथा  एक-दूसरे के सहायक हैं। सबके विचार ऊँचे हैं; किसी की भावना बुरी नहीं। अब हम सब स्वतन्त्र हैं।

अभ्यास

प्रश्न 1.
उच्चारणं कुरुत पुस्तिकायां च लिखत
नोट – विद्यार्थी स्वयं करें।

प्रश्न 2.
एकवाक्येन उत्तरत –
(क) अधुना लोके वयं कीदृशाः स्म?
उत्तर :
अधुना लोके वयं स्वाधीनाः स्म।

(ख) अखिला प्राचीना  वार्ता किम् अभवत्?
उत्तर :
अखिला प्राचीना वार्ता गता।
(ग) पुलिनेषु का विहसति?
उत्तर :
पुलिनेषु पद्मश्री विहसति।
(घ) अस्माकं कः स्वप्न साकारः जातः?
उत्तर :
अस्माकं समोऽस्त्यधिकारस्य स्वप्नः साकारः जातः।
(ङ) इदानीं शासननीतिः कीदृशी अस्ति?
उत्तर :
इदानीं शासननीतिः नवा-नवीना अस्ति।

प्रश्न 3.
सन्धिविच्छेदं कुरुत (सन्धि-विच्छेद करके)
पदम्                             सन्धि विच्छेदः
जनाधरेषु                       जन + अधरेषु
पथानुकूला                     पथ + अनुकूला
स्वाधीनाः                         स्व + अधीनाः

प्रश्न 4.
समासविग्रहं कृत्वा समासनाम लिखत् (लिखकर )
पदम्                समास विग्रहः           समासनाम
शासननीति      शासनस्य नीतिः          तत्पुरुषः
भोजनालयः     भोजनस्य आलयः        तत्पुरुषः
पाठशालाः       पाठस्य शाला:            तत्पुरुषः
वटवृक्षः           वटस्य वृक्षः                  तत्पुरुषः

प्रश्न 5.
उपसर्गाणां क्रियाणां च योगं कृत्वा पदनिर्माणं कुरुते (करके)
यथा-अव      +     अकिरत्            =     अवाकिरत्
प्र                 +     अचलत्             =     प्राचलत्
सम्              +     अकरोत            =     समाकरोत
उप              +     आगच्छते           =     उपागच्छते
आ               +     हसति                =     आहसति
परा              +     अवर्तत               =     परावर्तत
वि                +     हसति                 =     विहसति

प्रश्न 6.
संस्कृत भाषायाम् अनुष्ठादं कुरुत – संस्कृत अनुवाद
(क) आज हमारा देश स्वतन्त्र है।
संस्कृत अनुवाद : अधुना अस्माकं देशः स्वतन्त्रः अस्ति।

(ख)
 अन्धकार समाप्त हो गया है।
संस्कृत अनुवाद : तिमिरो गतः।


(ग)
 जल में कमल खिले हुए हैं।
संस्कृत अनुवाद : जले कमलानि विकसन्ति।

(घ)
 समाज में स्त्रियों-पुरुषों को समान अधिकार प्राप्त है।
संस्कृत अनुवाद : समाजे स्त्रप्नुसयोः समोऽस्त्यधिकारः।

(ङ)
 हम एक साथ मिलकर रहते हैं।
संस्कृत अनुवाद : वयं सहचराः सन्ति।

प्रश्न 7.
श्लोकांशान् योजयत (जोड़कर)
क                                                                      ख
पद्मश्रीविहसति पुलिनेषु                            हास: खेलति जनाधरेषु।
स्त्रीपुंसायोः समोऽस्यधिकारः                    स्वप्नो जातोऽयं साकारः।
शान्तिर्मिलति सुरक्षान्यायः                         सहकारः सहचर: सहायः।
संविधाननव पथानुकूला                             शासननीतिर्नवा नवीना।
उच्चाशयता पुना राजते।                            मनसि भावना कापि न हीना।
नोट –  विद्यार्थी शिक्षण-संकेत और स्मरणीयम!

We hope the UP Board Solutions for Class 7 Sanskrit chapter 5 वयं स्वाधीना help you.

और नया पुराने
हमसे जुड़ें
1

UP Board Solution सबसे पहले पाएं!

UP Board के Class 9, 10, 11 और 12 के Solutions, Notes, PDF और Exam Updates सबसे पहले पाने के लिए हमारे WhatsApp Channel से जुड़ें।

👉 अभी WhatsApp चैनल जॉइन करें